In een LinkedIn collumn over het je laten meeslepen door systemen gaat psycholoog Danny Mullenders in op het “je niet laten kiezen” maar mee leren bewegen tussen tegenpolen. Dat heeft alles te maken met cultuurdwang als tegenstelling tot het breder kijken dan de eigen omgeving.
Nu er een brainstorm over het leerlingenvervoer gehouden gaat worden was er behoefte om het leerlingenvervoer voorbeeld verder uit te werken.

Aanbesteding in het leerlingenvervoer

Een voorbeeld van botsing van culturen is de aanbesteding in het leerlingenvervoer. Een professioneel slim gevecht tussen aanbestedingsspecialisten voor vervoerders en bij gemeenten. Vaak modelmatig en voor een groot deel op papier.
Rete spannend. De euforie bij het winnen op punten en binnenhalen van het werk.
Het gevolg is een steeds toenemende efficiëntie, toegenomen controle mechanismen en een vervoerder die moeite heeft met het in de praktijk brengen van dit efficiënte model, omdat de werkelijkheid complex en weerbarstig is.
De effecten op de werkvloer:
Toename van werkdruk -> afnemende chauffeurs aantallen -> toenemende werkdruk -> afnemen van vertrouwen en psychosociale veiligheid op de werkvloer -> steeds terugkomende vergelijkbare calamiteiten. Niet lineair en niet perse in deze volgorde Twee jaar geleden maakte ik over die effecten crisis in het leerlingenvervoer met uitleg vanaf 5´14¨.

Omstandigheden op de werkvloer leiden tot calamiteiten die een chauffeur, goed beschouwd, nauwelijks zijn aan te rekenen. Als een chauffeur wel wordt bestraft voor wat wordt gezien als een fout, wordt de animo om in de bedrijfstak te blijven nog kleiner. Terwijl het een prachtig vak is, als het goed gaat. De interactie met leerlingen, waar nodig samen met een begeleider en de dagelijkse uitdaging - samen met de planning - om op tijd te rijden.
Als een chauffeur melding doet van problemen op de bus, die hij in zijn eentje niet aan kan, hoe lang duurt het dan voor hij ontlast wordt door het inzetten van begeleiding op de bus? Zodat een escalatie in de kiem kan worden gesmoord. Een dag? Een week? Hoe serieus wordt zijn/haar melding genomen? Voelt de chauffeur wel voldoende vertrouwen om aan de bel te trekken?

Deeloplossingen

Er worden deeloplossingen bedacht voor het chauffeurs tekort. Touringcars met begeleiding, Zelfstandig naar school. Ouders meer zelf verantwoordelijk voor vervoer. Past dat bij alle leerlingen en alle ouders? Welke druk wordt er daarmee uitgeoefend en wat doet dat met de leerling en de thuissituatie? Wat betekent het ook voor de overgebleven taxibusritten? En voor een optimaal leervermogen?

Kortom hoe is de veiligheid van de leerling geborgd in optredende onverwachte situaties in alle vormen van vervoer? Luisteren we goed naar het verhaal van de leerling en de ouder of tuigen we een hokjessysteem op. Gelijk behandelen in gelijke gevallen betekent ook ongelijk behandelen in ongelijke gevallen. Dat vraagt buiten de eigen cultuur treden en een luisterend oor.

Perspectief

Botsende culturen tussen aanbestedingen en de dagelijkse complexe praktijk van leerlingen, chauffeurs, ouders en scholen. Tijd om echt bij elkaar op bezoek te gaan, te luisteren naar en leren van elkaars ervaringen. Dat vraagt reflectie op de eigen positie en buiten de eigen cultuur kunnen kijken. In plaats blijven hangen in vierkante en ronde cultuurpatronen. visualisatie bron: Troika,

Jeugdzorg en onderwijs

Hoe verhalen er toe doen en verhelderend kunnen werken. Sharon Stellaard schreef een prachtig proefschrift over de tragiek van de jeugdzorg en onderwijs

Om de impasse te doorbreken wordt het concept chronologisch beleidsbesef voorgesteld. Chronologisch beleidsbesef impliceert het vergaren van een chronologisch overzicht van de voornaamste ingrepen in een beleidsveld, de redenen daarvoor, de uitwerking daarvan en een intensieve reflectie op, om te komen tot een dieper besef van dat causale geheel. Chronologisch beleidsbesef kan vervolgens een rationeel gesprek over irrationele − want geïnstitutionaliseerde − beleidsdimensies, tussen de partijen in een beleidsveld helpen ondersteunen.

Dit onderzoek voorziet in zo’n chronologisch beleidsoverzicht. Daardoor groeit het besef dat er op symptomen wordt gereageerd. En bovendien dat voor de bestrijding daarvan wordt gegrepen naar oplossingen die daarvoor eerder ineffectief bleken te zijn. Reflectie daarop en het voeren van gesprekken daarover is sterk aan te bevelen. Omdat disfunctionele beleidspatronen zich, zonder deze bewustwording, naar waarschijnlijkheid zullen herhalen.

KLokkenluider Jason Bhurgwandass maakte kennis met een herhalend disfunctioneel beleidpatroon en trok zich enorm teleurgesteld terug. Goede mensen worden vermalen door de overheidsbureaucratie!
Herhalende disfunctionele beleidspatronen leiden ook tot herhalende situaties en veiligheidsrisico’s op de werkvloer, waar chauffeurs dagelijks mee te maken hebben.
Aansluitend bij Danny Mullender Een cultuurgroep denkt en besluit. Niet het individu binnen de groep!
Harrie’s (bron Danniëlle Braun) worden in het leerlingenvervoer onvoldoende gezien en serieus genomen.

Complexiteit

Hoe gaan leiders om met complexiteit in het leerlingenvervoer met focus op het gezamenlijke primaire DOEL: Het bieden van psychosociale veiligheid op school en ook in het vervoer aan (V)SO leerlingen. Zodat leren veel meer wordt dan overleven.
Als illustratie voor een nieuw boek van Michael Hein ‘Shifting towards unorthodoxy’ maakte Virpi Oinonen voor de situatie in de zorg een zeer verhelderende verhalende cartoon hoe om te gaan met complexiteit

Conclusie.

Het hoeft niet minder of perfect, het kan wel altijd beter, samen effectiever. En gezamenlijke wijsheid heeft de voorkeur boven uitmuntende slimheid binnen een beperkte afgebakende cultuur. Het is het verschil tussen steeds terugkerende problemen op de werkvloer en het ontstaan van goede voorbeelden die er toe doen. En, een strijd levert altijd verliezers op die ook kostbaar mens zijn!

Dat is herkenbaar in Nederland en inmiddels gestold in verschillende beleidssystemen. Onbegrip en (voor)oordelen ontstaan uit afstand tot de dagelijkse complexe werkelijkheid. Dat leidt dan tot zelfstandige systeem eilanden in de samenleving waar het economisch systeemeiland-belang prevaleert boven het maatschappelijk belang van burgers. Met de verzuchting: “Alles zit muurvast.” Vergeten wordt erbij te vermelden, vanuit het perspectief van de eiland eigenaar. Eigen systeem belangen botsen met de relatie met de burger bij het elkaar helpen problemen op te lossen. De burger staat centraal, maar dan wel als lijdend voorwerp, zoals de wasbeer en de haas ondervinden in het filmpje.

De relatie met een burger is te belangrijk om deze buiten het systeem plaatsen als lijdend voorwerp. Hoog tijd voor het beter onderhouden en hernieuwen van bruggen tussen systeemeilanden en (groepen) burgers. Dus niet burgers van bovenaf bedacht en goed bedoeld in de “eigen kracht” zetten. Daarmee staat een burger nog steeds buiten de systeemdoelstellingen.

Als je het patroon herkent zijn de voorbeelden legio. Het gaat pas goed als de relatie onderhouden blijft, als mensen niet zonder meer als te moeilijk worden losgelaten als ze een (complexere) vraag hebben. Als relationeel vertrouwen leidt tot het herkennen en verhelpen van systeem veroorzaakte schade.

Een serie:
Eilanden - Leerlingenvervoer
Eilanden - Perspectief
Eilanden - Meerzorg
Eilanden - Rijdende Rechter

Fred Teeven besloot bij het aantreden als voorzitter van werkgeversorganisatie Koninklijk Nederlands Vervoer eerst vooral zijn oor te luisteren te leggen om een goed beeld van het werkveld te krijgen. Dat biedt perspectief, fris nieuw leiderschap en eerst luisteren. Helaas, het beeld dat opduikt in het artikel van Binnenlands Bestuur stemt niet hoopvol. Het leerlingenvervoer zit muurvast is een terechte constatering, vanuit de overheersende beleidskant tenminste. In het artikel komen exact dezelfde argumenten voorbij die we al langer horen. Het is alsof er alleen naar het eigen KNV eiland is geluisterd. Wat de eigen KNV bijdrage is aan dat “muurvast zitten” wordt niet duidelijk.

Dat blijkt bij navraag ook. Teeven is niet op bezoek geweest bij Ouders en Onderwijs en/of LBVSO om te luisteren naar hoe zij goed leerlingenvervoer zien. De hakken staan opnieuw stevig in het zand. Met oplossingen die volgens KNV van leerlingen, scholen en ouders moeten komen, zonder dat zij de kans krijgen de situatie vanuit de kansen en mogelijkheden van een leerling van het speciaal onderwijs toe te lichten.

Er wordt gesproken over onzinnige eisen van gemeenten, terwijl de KNV definitie van leerlingenvervoer in het artikel niet verder gaat dan personen van A naar B brengen (ongeacht hun zorgbehoefte of wat er onderweg gebeurt). Dat is een enge definitie die geen recht doet aan de leerlingen die gebruik maken van speciaal onderwijs.

Hoe zit het dan bij de vervoerders waar het wél goed gaat. Nadere toelichting wat en hoe zij het anders doen, met name in de benadering van kinderen, ontbreekt. Hoe kunnen we daar dan van leren? Het blijft bij de one-liners. Voelen de bedrijven die het beter doen zich nog vertegenwoordigd door zo’n harde opstelling van het bestuur? Een opstelling die misschien past bij CAO onderhandelingen, maar niet bij het samen oplossen van een vervoersprobleem. De interne spiegels, ervaringen van chauffeurs (en leerlingen, ouders en leraren speciaal onderwijs) zijn door jarenlange MBA efficiëntieslagen dof geworden of ontbreken volledig. Niet voor niets is er een chauffeurstekort. Inderdaad het lijkt muurvast te zitten.

Het ontlokte LBVSO een prachtige, ¨Sorry dat we bestaan¨, tweet op X waarin helder naar voren komt waar de pijn zit: “En nee, bespaar ons het bühne-koffiegesprek. Wij zijn geen decorstuk voor uw participatievinkje. U vertegenwoordigt de vervoerders, niet ons. Toch meent u te bepalen wat “redelijk” is voor kinderen die u nooit heeft gesproken.¨

Beter kan ik het verschil in machtspositie en daardoor ontstane psychologische onveiligheid, niet verwoorden. Onveiligheid en gebrek aan vertrouwen maakt dat incidenten en onveilige situaties blijven bestaan! Telkens weer en telkens opnieuw.

(c) Ting Chian Tey.

Effectief leerlingenvervoer is per definitie ook efficiënt. Andersom biedt sturen op kostenreductie en efficiëntie geen garantie voor effectief leerlingenvervoer.

Ouderinitiatief

Zoals een initiatief van ouders in Elspeet (lezenswaardig drieluik in de Nunspeter Courier):

In Elspeet heeft een groep ouders vijf jaar geleden het heft in handen genomen door hun kinderen veilig én op tijd op school te brengen. Dat wordt duidelijk als we spreken met Gert de Weerd, voorzitter van Stichting Veluwe IJsselland Leerlingenvervoer. Ook laten we enkele moeders aan het woord. “Mijn dochters gingen met het taxivervoer naar school in Zwolle. Dat liep in die tijd niet per se spaak omdat er te weinig taxichauffeurs waren. Het ging met name om de problemen die er waren tussen de chauffeurs en de kinderen. Bijvoorbeeld doordat de muziek erg hard stond in de bus. Er werden afspraken gemaakt, maar vaak waren er invalchauffeurs en het was moeilijk om dat te stroomlijnen. Vergeet niet, het gaat om kinderen die veelal gedragsproblemen hebben en/of zwakbegaafd zijn. Ze kwamen vaak overprikkeld op school en daar hadden ze een paar uur nodig om de kinderen weer terug te brengen tot de basis”, zegt De Weerd

“Op een gegeven moment bepaalde de gemeente Nunspeet dat nieuwe kinderen naar Barneveld moesten in plaats van naar Zwolle. Dat scheelde zes kilometer reisafstand. Toen hebben we besloten om zelf een vervoerslijn op te zetten en die zes kilometer zelf te betalen. Het ging om drie/vier kinderen en met eigen auto’s brachten we ze naar school. Het liep perfect en dat viel zelfs de school op.”

Zie hier uw spiegel waar het om draait in het leerlingenvervoer. Niet om klakkeloos te kopiëren en uit te rollen in andere streken van het land! Buurtzorg heeft bewezen dat initiatieven van onderop, precies dat zijn en moeten blijven. Anders werkt het niet, gewoon langzaam laten groeien.

De centrale vraag is, Wordt zoals nu in het speciaal onderwijs per kind gekeken waar kansen en mogelijkheden liggen om deel te nemen aan de samenleving? Passen we de aanpak in het vervoer daarop aan - uiteraard binnen de grenzen van de mogelijkheden - zodat het speciaal onderwijs maximaal effect oplevert? Of worden kinderen die in het regulier onderwijs uitvallen alleen nog primair als kostenpost gezien? Waarop flink bezuinigd mag worden, in het kader van toegenomen defensiekosten, ter verdediging van onze maatschappelijke waarden? Hoe ironisch.

Korte lijntjes tussen chauffeurs, ouders en leraren kunnen voorkomen dat problemen escaleren. Dat vraagt vertrouwen om je uit te kunnen en mogen spreken als vaste chauffeur. Gaan we bouwen aan verbeterde netwerk bruggen tussen alle eilanden? Bouwen we aan weerbaarheid in onze samenleving voor alle betrokkenen?

Inleiding

Op 24 april 2025 geeft het Toezicht Sociaal Domein aan:

“Samenwerking tussen verschillende domeinen zoals zorg en onderwijs laat vaak te wensen over. Ook ervaren veel professionals weinig ruimte om (achterliggende) problematiek bij inwoners goed te herkennen. Dit zijn knelpunten die Toezicht Sociaal Domein de afgelopen jaren telkens heeft zien terugkomen. In de Terugblik op het Meerjarenprogramma 2021-2024 roept TSD bewindspersonen, beleidsmakers en bestuurders opnieuw op om betere samenwerking mogelijk te maken.¨

En in de Toezicht Sociaal Domein verantwoording 2023-2024:

“Voor mensen met problemen op meerdere leefgebieden is het nodig dat hulpverleners samenwerken. Toezicht Sociaal Domein (TSD) stimuleert deze samenwerking. In ons toezicht kijken we naar de samenwerking tussen zorg en jeugdhulp, onderwijs, veiligheid en werk en inkomen. TSD is het samenwerkingsverband van vier rijksinspecties: Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, Inspectie Justitie en Veiligheid, Inspectie van het Onderwijs en Nederlandse Arbeidsinspectie.”

Leerlingenvervoer

Het leerlingenvervoer heeft als taak een diversiteit aan leerlingen met een “wisselend zwaar rugzakje” van en naar het speciaal onderwijs te brengen. Daar is het gebrek aan samenwerking met het sociaal domein nog nijpender. De Inspectie Leefomgeving en Transport die ook toeziet op het leerlingenvervoer, is niet opgenomen binnen het Toezicht Sociaal Domein. Het toezicht op samenwerking tussen partijen die de kwaliteit van het vervoer moeten garanderen begint daarmee al met een forse achterstand. Dat heeft gevolgen voor de praktijk

Het blijft te veel los zand, gebaseerd op de goede wil van professionals in een bureaucratisch systeem waar partijen door de grote verschillen in belangen elkaar eerder (ongewild) tegenwerken dan samenwerken.
23-09-2025: Het proefschrift van Sharon Stellaard # Boemerangbeleid: Over aanhoudende tragiek in passend onderwijs- en jeugdzorgbeleid geeft een uniek inzicht in de achterliggende factoren en mechanismen.

Ik zou nog een stapje verder willen gaan om het concreet te maken. Professionals op de werkvloer kunnen als geen ander in relatie met een zorgvrager zien wat er nodig is en zouden met doorzettingsmacht moeten kunnen afwijken van (niet passende van bovenaf) opgelegde regels. Hoe dat werkt laten Michelle van Tongerloo en Tim ‘S Jongers zien doordat particuliere initiatieven de gaten vullen die het bureaucratische Sociaal Domein helaas laat vallen. Dat het werkt heeft alles te maken met structurele verbinding en het opbouwen van langdurige relaties. Zoals ook in de natuur:

Uitstapje naar de melkveehouderij

Even een klein uitstapje naar de melkveehouderij, waar de conventionele manier van veeteelt gebaseerd is op een afwisselende teelt van grasland en mais. Volledig gericht op een zo hoog mogelijke melkproductie. Dat is in het huidige veranderende klimaat niet zonder risico. Droge en natte perioden worden langduriger en wisselen elkaar af. Bij extreme droogte is extra grondwater besproeiing nodig in een periode waar ook drinkwater schaars is. In extreem vochtige perioden is uitspoeling van meststoffen naar de omgeving een risico voor de waterkwaliteit, zeker in de nabijheid van natuurgebieden. Regelmatige bewerking van de grond voor deze wisselbouw heeft meer gevolgen. Mijn vader, veehouder in de jaren 30-80, vond een goede weidebodem structuur van levensbelang voor de gezondheid van het vee, de kwaliteit van de melk en het kunnen omgaan met droge en natte perioden. Bij het maaien van het weideland van mijn vader heb ik meermaals afgunstig gekeken naar de buren die twee keer zo snel klaar waren op hun, met enige regelmaat bewerkte, vlakke groene grasveld.

Het verschil samengevat in een verhaal met een instructief plaatje. Dit zijn twee monsters van dezelfde grondsoort, één (links) van een weidesysteem zonder grondbewerking en de andere (rechts) van een veld dat al ongeveer 20 jaar conventioneel wordt bewerkt. Bron: Jenny Pluhar .

Een bodem met een goede jarenlang opgebouwde structuur is beter bestand tegen extreme weersomstandigheden. Er is minder uitspoeling en dus een betere waterkwaliteit. Wellicht tegen een iets lagere opbrengst in hoeveelheid maar een win-win situatie qua kwaliteit. In mijn ogen een voorbeeld van een zeer effectieve bedrijfsvoering. Maar of het bureaucratische landbouw systeem dat ook snapt?

Centrale vraagstelling:

Hoe maken we overheidsbeleid toekomstbestendig, waarbij we bouwen aan de veerkracht in de samenleving vastgelegd in relaties tussen overheid en burger en tussen dienstverlener en burger? Niet de burger centraal, maar een goede lerende verbindende relatie centraal

Inclusief onderwijs en leerlingenvervoer

Een jarenlange race naar de bodem in het leerlingenvervoer, als gevolg van het in aanbestedingen sturen op kosten i.p.v. primair op de vervoerskwaliteit voor de kinderen maakt slachtoffers. (het rechter flesje hierboven) Een bureaucratisch systeem met ingesleten patronen is niet zelfstandig in staat daar verandering in te brengen. Mensen kunnen dat in samenwerking wel, voorbij het relatieve (beperkte) perspectief van één partij als onderdeel van het systeem. Dat vraagt van elke partij een reflectie op de eigen verantwoordelijkheden. Er zijn ook positieve signalen!

Compassie van mogelijkheden

Verhalen doen ertoe en laten zien wat er tussen de regels, binnen en voorbij onze eigen grenzen, mogelijk is. Kinderen zijn vooral kinderen! En niet hun diagnose, hun hokje of hun gedrag. Dat laat Bart Heeling als situationeel omdenker, leraar en trainer in het traumasensitief onderwijs goed zien in zijn verhalen op LinkedIn. Trauma’s ontstaan en verergeren als een onderwijs en jeugdzorg systeem niet goed functioneert met wachtlijsten en scherpe grenzen (18+) . Rigide regels maken slachtoffers. Mensen zijn in staat het zelfvertrouwen en mogelijkheden van een kind tot bloei brengen of af te breken. Dat is volledig afhankelijk van de situatie en de relatie tot het kind. (bron: Canva AI)

Hoe groter de afstand tot het kind, ook organisatorisch, hoe groter het risico op afbraak. Grenzen stellen is essentieel iets anders dan voldoen aan steeds meer regels. Regels die ontstaan vanuit het bureaucratisch perspectief op afstand, uit wat men “normaal” noemt. In een goede relatie is het respecteren van de grenzen van de betrokkenen belangrijk. In essentie betekent dat, weten wat er op de werkvloer gebeurt, door te luisteren naar direct betrokkenen.

Kleinschaligheid, professionaliteit en korte lijntjes

In de Gooi en Vechtstreek hebben een aantal gemeenten gezamenlijk een vervoersbedrijf overgenomen en het leerlingen- en WMO vervoer nu in eigen regiobeheer. Op een relatief kleinschaliger manier is er meer aandacht voor de relatie tussen chauffeur en passagier en zijn er korte lijntjes en beter overleg mogelijk. Dat leidt tot hogere waarderingscijfers van de passagiers, maar ook van de chauffeurs. Een structurele lerende organisatie (het linker flesje hierboven). Een belangrijke voorwaarde is dan dat we niet elke 4-6 jaar het land weer omploegen met een compleet nieuwe aanbesteding. Dat is funest voor alle opgedane ervaring en verbeterde werkomstandigheden. Het geld dat we daarmee besparen kunnen we beter inzetten in vertrouwen, de professionele groei van begeleiding, chauffeurs, planners en de communicatie met ouders, vanuit de eigen ervaringen. Niet alles kan financieel, op die manier kunnen wel steeds de belangrijkste hobbels worden genomen.

Inclusief onderwijs

Inclusief onderwijs is niet iets dat van bovenaf op een school kan worden gedropt zonder voldoende aandacht voor de noodzakelijke randvoorwaarden om het te laten slagen. Een belangrijke voorwaarde voor inclusiviteit is kleinere klassen, waardoor leraren samen met een klassenassistent de ruimte krijgen om naar de ondersteuningsbehoefte van élk kind te kijken, denkend vanuit mogelijkheden. Snelle oplossingen (onderwijs dichtbij, leerlingen zelf naar school) zonder de gevolgen voor het kind en de ouders goed te overzien, werkt teleurstellingen in de hand. Als er in klasgrootte en in de wijze van lesgeven niet wordt ingespeeld op een veranderde samenstelling, wordt het kind slachtoffer van de snel behaalde winst. School is gèèn fabriek met als productiedoel de overdracht van kennis en vaardigheden. Als inclusief onderwijs niet gericht is op ontplooiing en ontwikkeling van élke leerling, dan blijft er uitval (het rechter flesje). Daar haken kinderen en onderwijzers/leraren op af, met een groter verloop en ziekteverzuim tot gevolg. Er zullen kinderen blijven die (tijdelijk of langer) de rust in het speciaal onderwijs nodig hebben.

Verbinding

Het Edith Stein College in Den Haag laat zien hoe kinderen met compleet verschillende achtergronden samen onderwijs genieten, waarbij ze leren rekening met elkaar te houden. Verbinding pür sang. Uitermate triest dat juist deze verbinding door overheidsbeleid, zoals het wegbezuinigen van de onderwijskansen regeling, de nek wordt omgedraaid. Het resultaat van een 25 uur durende marathon vergadering van de regeringspartijen over de voorjaarsnota op het ministerie van financiën. Een knap staaltje diepploegen waarmee de hele bodem ondersteboven wordt gehaald en het jaren duurt voor de gevolgen zijn hersteld.

Gedrag

Het is bijzonder dat er in het leerlingenvervoer nauwelijks aandacht is voor verbinding tussen alle betrokkenen en de mogelijkheden van kinderen. Als het contact tussen ouder en chauffeur, en tussen chauffeur en planning minimaal is als gevolg van onderbezetting en tijdsdruk, dan wordt het lastig om situaties op te lossen vóór ze een probleem gaan vormen. Met het risico dat (gedrags)problemen uit de hand lopen, het vervoer voor het kind uitvalt, en een leerling thuis komt te zitten op een nieuwe wachtlijst (rechter flesje). Uitgespoeld, jammer van wat was opgebouwd! Overigens wordt de dubbele taak van de chauffeur vaak onderschat: veilig rijden én letten op de kinderen. Uiteraard is iedere situatie anders maar het is belangrijk om direct te reageren en begeleiding in te zetten waar nodig.

Er is behoefte aan een zorgcomponent in het leerlingenvervoer volgens ouder Rosalie Dijkhuizen, ouder en jeugdbeschermer Els Adriana Vink en wethouder Emile Soetendal . Zij lichten dit toe in hun Position Paper. Aandacht voor goede relaties binnen de grenzen en mogelijkheden van ouders, chauffeurs, kinderen en het vervoersbedrijf is inherent aan leerlingenvervoer.

Ouders zelf in actie

Ouders in Elspeet kwamen zelf in actie, met een vervoersinitiatief uit onvrede met het bestaande vervoer en omdat de reis naar de school van hun kinderen in Zwolle niet meer vergoed werd (‘passende’ school dichterbij vond de gemeente). School merkt op dat het erg goed loopt. Het duurde lang voordat de gemeente over de brug kwam met enige ondersteuning van het initiatief. Dat kan toch beter? De school geeft aan dat de kinderen rustiger op school arriveren. En, als ouders dit kunnen bereiken dan moet een professioneel vervoerssysteem dat op zijn minst toch ook kunnen?

Samenvatting

Dit verhaal heeft alles te maken met het standpunt van waaruit je naar de problematiek kijkt. Het zou goed zijn als daar bij iederéén aandacht voor is. Niemand heeft het volledige overzicht, ook ik niet! We hebben elkaar keihard nodig om van elkaar te leren hoe we in het vervoer geen leerlingen tussen de wal en het schip laten vallen. Ondersteuning van de rol van de chauffeur en busbegeleiding in een lerende organisatie kan rust in het leerlingenvervoer brengen. En maakt dat een prachtige baan gewaardeerd wordt. Het recept voor het aantrekken van meer personeel in het vervoer.

Responsieve overheid, de relatie burger ambtenaar centraal!

Het betekent wel een verandering van een een puur top/down regelgevende en straffende overheid naar een responsieve overheid. De aftredend regeringscommissaris informatiehuishouding Arre Zuurmond maakt dat in zijn eindrapport “Dwars door de orde” duidelijk. Een overheid die signalen vanuit de basis van de maatschappij verstaat en er zo op reageert dat de burger zich gesteund voelt, in plaats van afgewezen of zelfs jaren na dato streng gestraft voor een te vermijden fout (toeslagenschandaal). Zijn eindrapport gaat dwars door alle bureaucratie heen en pleit voor een betere aanpak. Niet de burger centraal (dat is een vrij statische niets zeggende term die door iedereen anders wordt ingevuld), maar de relatie tussen de burger en de ambtenaar (zorgverlener) centraal! Zuurmond ziet zichzelf als Pracademic: Een academicus die wetenschappelijke inzichten aan de praat wil krijgen in de werkelijkheid; voor de publieke zaak. De inzichten uit het boek bieden perspectief voor zorgverleners, leraren, chauffeurs doelgroepenvervoer en burgers (leerlingen en ouders) die zich nu in ons bureaucratisch systeem steeds vaker niet gehoord en miskend voelen. Lezenswaardig.

Het moet niet minder, het kan wel altijd beter.

Inmiddels is bekend dat de brainstormsessie waar LBVSO, Ieder(In), Ouders en Onderwijs en Balans in om vroegen er gaat komen.

Wim Faber noemde mij in het voorwoord van PV-magazine 2025/01 een organisatiedeskundige. Ervaring op dat gebied heb ik niet, evenmin als een opleiding. Voor mij kwam dat als een onverwachte fijne verrassing. Wat dan wel? Als Ir. biomedische techniek heb ik ervaring opgedaan als ontwerper van hulpmiddelen, de stijfheid en sterkte van rolstoelen en de toegankelijkheid van de samenleving voor mensen met een Handicap. Bij TNO heb ik onderzoek gedaan naar de veiligheid van het rolstoelvervoer zowel in praktische zin als wat er in de literatuur destijds over bekend was. En nogal wat verschillen tussen werk zoals wordt voorgeschreven en werk zoals uitgevoerd gezien. Dat werk zoals uitgevoerd zag ik ook samen met mijn partner als pleegouder van een zeer ernstig meervoudig beperkte (ZEMB) pleegzoon. De begrippen die daarbij horen WAI, WAD, Compliance en Resilience kwam ik helaas pas eind 2021 op het spoor door het lezen van het Safety II werk van o.a. Sidney Dekker, Todd Conklin, Eric Hollnagel, Brent Sutton, onlangs David Woods en vele anderen. Dat was een warm bad.

Uit de structuur bij het het maken van gezamenlijke afspraken, bijvoorbeeld in de vorm van een Code VVR. (in mijn TNO en Stichting Vast=Beter tijd) en andere gebeurtenissen herken ik de laatste jaren steeds meer patronen, op het gebied van veiligheid. En ook hoe er, als het spannend wordt, terug in hokjes wordt gedacht. Ben je dan organisatiedeskundige? Wie weet. Misschien wel?

Complexiteit

(bron AI, das wel te zien, Canva.com)

Veel organisaties draaien om lijfsbehoud waarbij, heel begrijpelijk, efficiëntie en compliance belangrijker zijn geworden dan het gezamenlijke primaire doel van een systeem.

Het primaire doel: Passend onderwijs en in het leerlingen veilig en verantwoord op school laten aankomen. Op efficiëntie en de regels gehoorzamen (compliance) wordt je namelijk hard afgerekend. Het primaire doel is daarvan het slachtoffer, zeker als het een doel is dat kwetsbare mensen betreft.

Ruimte

Het geven van ruimte (ietsje kostbaarder) helpt niet als er voor de zorgtaak van chauffeurs geen aandacht is bij de aanbesteding. Terwijl die ruimte juist helpt in het verbeteren van de sfeer in de taxibus! Een minuutje extra in de planning bij het instappen van een meestal drukke leerling, contact tussen chauffeur en leerling, je gezien voelen kan een enorm verschil maken.

In de huidige praktijk komt het op het tweede plan omdat er geen directe financiële consequenties zitten aan het niet halen van het doel en te scherp calculerende concurrenten je voorbij streven. Gevolg: Weg bedrijf!. Geen consequenties zolang eventuele misstanden lang onzichtbaar blijven. En ook dan is het patroon vaak zo lang mogelijk ontkennen: “Er gaat toch ook veel goed…” Of over de schutting kieperen “Het ligt aan de ander¨. Dat is een harde conclusie en dat verwijt ik het systeem, niet de mensen die er onderdeel van uitmaken. Dat is wat de buitenkant van het systeem laat zien, en waarmee mensen in de organisaties, medewerkers en klanten, te maken hebben. Het ondermijnt onze democratie en onze samenleving

Gehoorzamen (Compliance)

De buitenkant zegt niets over de effectiviteit van het organisatiesysteem. Daarvoor zijn betrokkenheid, doelgerichtheid (wat is echt belangrijk) en het werk zoals het wordt uitgevoerd met het doel voor ogen veel belangrijker. Geitenpaadjes - het cement om dingen voor elkaar te krijgen - gaan vele malen goed door de flexibiliteit en aanpasbaarheid van de mensen die ze bewandelen. Soms gaat eenzelfde werkwijze, die eerder meestal goed ging. helaas fout. Met alleen strikt gehoorzamen, zeker als regels enorm toenemen om aansprakelijkheden in te beperken en te verleggen, is effectiviteit ver te zoeken. Dan zien we verlammende angst ontstaan in de plaats van vertrouwen. Het resultaat is dan zeker niet optimaal.

Anders dan een organisatiebureau, dat een ideaal beeld overdraagt en weer vertrekt, is het mijn insteek om samen met betrokken mensen patronen te herkennen, zodat zij betere beslissingen kunnen nemen. Anders dan een adviseur met een gedroomde oplossing. Helaas gebeurt dat laatste veel te vaak bij acute problemen. Degene die in hoorzitting van een Tweede Kamer Commissie een (ogenschijnlijk) ideale snelle en goede oplossing aandraagt mag aan de slag. Mensen met praktijkervaring worden in diezelfde vergadering aangehoord, maar niet altijd begrepen! Of er ook nadelen aan kleven, of het goed past in de weerbarstige complexe realiteit van het NU en of het primaire doel er echt wel zo goed mee wordt bereikt als in al het enthousiasme is gedacht? Dat is van later orde. Dat is het nadeel van een snelle aanpak: De crises blijven en er zijn telkens opnieuw hoge investeringen nodig. De werkomgeving wordt er tureluurs van.

Voorbeelden

Pogingen inclusief onderwijs te bereiken strandden in de dagelijkse werkelijkheid op school. Na een oorspronkelijke bezuiniging op het (V)SO en daling van het aantal (V)SO leerlingen neemt later het aantal leerlingen in het (V)SO weer toe. Blijkbaar is het toch lastiger dan gedacht? Hoeveel kinderen zijn in dit proces meer beschadigd dan nodig? Zijn onderwijzers en leerkrachten wel meegenomen in deze wijziging, is er aan hen gevraagd wat er nodig zou zijn om het inclusieve doel te bereiken? Bart Heeling heeft daar al vaker over geschreven. en hier. Hij verwoordt dat uit zijn ervaring veel beter dan ik dat kan. Is de inbedding in de maatschappij, het begrip voor inclusief onderwijs, goed gegaan? Dat vraagt een andere cultuur gebaseerd op samenwerking en en die bereik je alleen maar door vóóraf het gesprek aan te gaan o.a. met ouders (die mogelijk zouden kunnen komen klagen dat hun kind slechter onderwijs krijgt, vanwege die andere aparte kinderen). De oplossing: Vooraf alleen maar kijken op school. Constateren welke cultuur er heerst, laagdrempelige gesprekken met ouders, kinderen, onderwijzers en leraren. Vervolgens samen praten waar men tegenaan loopt, zodat de ik-cultuur ook haar eigen grenzen leert kennen en dan samen voorstellen maken voor inclusief onderwijs. Dan wordt het gedragen door de maatschappij en is het niet de zoveelste verandering die de overheid van bovenaf dwingend voorschrijft, omdat het, zonder twijfel, een goed doel is. Het kost vooral tijd, goed bestede tijd overigens want we leren er heel veel van, en vraagt gedreven luisterende onderwijzers en leraren en luisterende beleidsambtenaren met een forse dosis geduld. Vragen wat er nodig is en dat rustig bespreken met de praktijk levert doelgerichte effectieve investeringen op, waar later nauwelijks nog commentaar op komt.

In Den Haag deed wethouder Adri Duivesteijn zoiets bij de stadsvernieuwing in Laak: “Uit onvrede met de sociale en architectonische kwaliteit van de stadsvernieuwing nam hij het initiatief voor de campagne ‘Stadsvernieuwing als kulturele aktiviteit’, waarmee hij zowel een architectonische als sociale vernieuwing van stadsvernieuwingswijken wilde bereiken. Met deze campagne nam Duivesteijn afstand van het ‘productiedenken’ dat de stadsvernieuwing in Nederland was gaan beheersen.”

Wessel Tiessens noemt het de participatie paradox: “Waarom we steeds te laat beginnen met luisteren.

En vooral zinnige vragen stellen, veel zinnige vragen stellen. En als je geconfronteerd wil worden met je eigen, in de weg zittende, ego, zoek eens een paardencoach

¨Geef eens een voorbeeld?

‘Twee boerderijen: op beide bedrijven eten de koeien hetzelfde voer, ze ademen dezelfde lucht in. Toch geven de koeien op de ene boerderij meer melk en hebben ze minder antibiotica nodig. Hoe kan dat? Dat heeft alles te maken met de boer: de ene gaat met tegenzin naar zijn werk, voor de andere is het zijn leven. Dat straalt hij uit, de koeien voelen dat. Dat is niet vaag: dat is meetbaar.’

Irma, hoe zie jij dat in jouw werk?

‘Ik werk geregeld met leidinggevenden. Managers die hun team niet meekrijgen, krijgen een paard vaak ook niet mee. Dan vraag ik hoe ze denken dat dat komt. Paarden hebben geen verborgen agenda. Als die een tweede keer op een andere manier worden benaderd, zo’n manager maakt nu bijvoorbeeld wél contact, dan zie je dat het paard rustig meeloopt. Dat levert mooie inzichten op.’ “ (bron AD Mezzo 22-03-2025, Irma Sluis)

Als we dat vertalen naar het leerlingenvervoer: in welke taxibus is er vaker trammelant en in welke veel minder? Dat heeft alles met werkplezier, vertrouwen en erkenning van de chauffeur en leerlingen te maken. Zaken die onder druk staan door het eeuwig zoeken naar efficiëntie. Laat duidelijk zijn dat het de chauffeur niet aan te rekenen is, het systeem wel! Laten we het vertrouwen, erkenning en werkplezier terug brengen, dan komen er ook chauffeurs terug die graag willen werken in het vervoer.

(bron: Giphy)

Weerbaarheid is een werkwoord (bron David Woods)

Het gaat erom dat weerbaarheid een werkwoord is. Dat chauffeurs, ouders leerlingen onderwijzers en leraren (en alle anderen die betrokken zijn bij het leerlingenvervoer) in een netwerk als eenheden van aanpasbaar gedrag functioneren (UAB’s, David Woods) waarbij de capaciteit om zelfstandig op onverwachte gebeurtenissen te reageren beperkt is. Dat betekent dat de eenheden elkaar nodig hebben om gevaarlijke situaties te herkennen en niet te laten escaleren! Helaas werkt de compliance, het grote aantal regels en begrenzingen, die binnen het systeem zijn opgesteld, die samenwerking tegen Oftewel “niet mijn probleem”. Daarmee is het falen (een calamiteit) nooit het gevolg van een fout van één persoon, maar zit de mogelijkheid van die gebeurtenis al ingebakken in het systeem. En komt deze ook steeds, in een net iets andere vorm misschien, terug. Oftewel SNAFU situatie normaal alles kloten.

Daar helderheid/transparantie in scheppen is mijn doel, zodat we samen op zoek kunnen gaan naar ingebakken systeemproblemen die we vooral ook samen moeten oplossen! Daar is iedereen voor nodig, van aanbestedingsjurist tot rostoeltaxionderhoudsmonteur. Stop met het beschuldigen van mensen, vooral naar de werkvloer!

Omdenken, oefenprobleem

Zo nu en dan rijden er scootmobielen (overigens ook elektrische rolstoelen) uit de taxibus terwijl de lift nog beneden staat, met ernstige verwondingen als resultaat. Geef niet meteen de chauffeur of de passagier de schuld, maar denk eens na hoe dit risico een ingebakken onderdeel van het hele vervoerssysteem is, welke omstandigheden moeten er zijn voordat deze calamiteit optreedt? Welke beveiligingen, al dan niet aanwezig, hebben gefaald? Welke adaptieve netwerk units (stakeholders?) droegen een gedeelde verantwoordelijkheid? Denk daarbij niet alleen aan techniek, maar ook aan sociale patronen en hiërarchie in het systeem. Laat het even bezinken en kijk er dan nog een keer naar, is er nog meer? En vervolgens: Welke systeemregels zitten hierbij oplossingen in de weg?

Ik ben zeer benieuwd naar uw antwoorden (emailknop onderaan).

Ondertussen, help elkaar en wees lief voor elkaar (met dank aan Zach Mercurio).

Samen leren

Dit artikel verscheen in beknopte vorm als Opinie in PV-magazine 2025/01

Is het u wel eens opgevallen dat in Nederland het oordeel over een groep mensen plotseling volledig kan wisselen van perspectief?

Na een calamiteit in het leerlingenvervoer lijken chauffeurs ineens niet meer te deugen. Dat het met name de omstandigheden zijn die een grote rol spelen of een actie van een chauffeur leidt tot een calamiteit of niet, wordt niet gezien. Barbertje moet hangen, en de regels worden nog een keer voor iedereen strikt herhaald. „We vervoeren veilig of we vervoeren niet!“.

Het intrigeert mij mateloos wat er bij niet vervoeren vervolgens gebeurt. Hoe komt het dat het niet veilig zou kunnen? Welke opvang en nazorg krijgt de passagier? Hoe voelt de chauffeur zich na zo’n weigering? Wat kunnen we van de situatie leren? Bij de crisis in het leerlingenvervoer gaf Minister Wiersma al aan, dat de kennis, de terugkoppeling, uit de praktijk summier is.
En wat is de impact van dit soort ongenuanceerde statements op chauffeurs, ouders en leerlingen? Het is aan LBVSO en Ouders en Onderwijs te danken dat er in november 2022 een Tweede Kamer ronde tafel gesprek werd gehouden. Dat is overigens ruim 2 jaar geleden! Worden zij voldoende gehoord en betrokken bij het zoeken naar oplossingen? Zie ook: Bestuurslagen en oplossingen

Hoeveel ruimte is er om verantwoord uitzonderingen te maken?

“Willemsen-de Koning Groep B.V. staat het een man niet toe om in zijn scootmobiel te blijven zitten tijdens de taxirit. De man is niet ontvankelijk in zijn verzoek omdat Willemsen-de Koning geen beleidsvrijheid heeft.“

Het College van de Rechten van de Mens constateert, op 25 mei 2021, dat het taxibedrijf is gehouden aan het programma van eisen van de provincie Utrecht. Het College constateert ook dat fabrikanten scootmobielen op de markt brengen die steeds beter aan de veiligheidseisen voldoen. En het CvRM is blij met het voornemen van Sociaal Fonds Mobiliteit nader onderzoek te doen om de situatie rond scootmobielen te evalueren. Hoe ver zijn we met dat onderzoek, nu bijna 4 jaar later?
In hoeverre willen we bij beleidsregels ruimte geven voor innovatie? Wie draagt de verantwoording voor de strikte bepalingen in de beleidsregels? Bij wie ligt het risico voor calamiteiten bij aangeboden alternatieven zoals het moeizaam overstappen in een (slechtzittende) handbewogen rolstoel? Bij de provincie Utrecht? Of bij de passagier, met een keuze tussen vallen of thuisblijven?

Doe normaal, gedraag je.
Kun je je als leerling niet gedragen in de bus? Dan wordt je van vervoer uitgesloten! En dan? Thuis zitten? Een nieuw trauma?

Veel regels rond het doelgroepen vervoer, worden geschreven door organisaties vanuit de eigen interne overtuiging wat normaal is. Dat dit ook anders kan laat Bart Heeling in zijn boek “Gewoon Speciaal. Kijken vanuit het kindperspectief.“ zien. Met traumasensitief onderwijs vinden kinderen hun eigenwaarde terug. Vanuit vertrouwen kunnen ze vervolgens weer leren. Dat vraagt veel van de docent, maar geeft ook enorm veel voldoening.

Ervaren chauffeurs hebben in de praktijk geleerd om vanuit het kindperspectief naar het gedrag te kijken, en bij hen zullen er minder vaak problemen zijn in de bus. Hoe kunnen we er voor zorgen dat deze chauffeurs niet bij elke nieuwe aanbesteding dreigen te worden ontslagen omdat er geen contractruimte is voor het belonen van onmisbare ervaring en kwaliteit?

Of met de woorden van Friso van Doesburg: „De vraag is niet: hoe maken we mensen passend binnen het systeem? De vraag is: hoe maken we het systeem passend voor de mens? Want pas als we stoppen met controleren en beginnen met begrijpen, ontstaat er ruimte voor echte groei. Niet van cliënt naar ‘gecorrigeerd persoon’. Maar van mens naar mens.“

Tekenend is in dit opzicht het kort geding dat vervoerder Trevvel aanspande omdat de gemeente Rotterdam kwaliteitseisen in de aanbesteding wilde laten vervallen.

Kwaliteit in de taxi kun je via aanbestedingsregels afdwingen, meten en controleren.

Illustration by Virpi Oinonen (Virpi@businessillustrator.com)

Helaas, het werkt niet in de praktijk, getuige de steeds terugkerende problemen.

De overheid denkt dat ze gedrag van mensen van bovenaf kan beïnvloeden. Marije van den Berg zegt daarover: “Het idee dat de staat de samenleving bestuurt, is nogal totalitair. Maar goed dat is in deze tijden niet altijd meer een afdoende argument. Dus laat ik er een nadeel aan toevoegen: het is heel onhandig.“
Alles van bovenaf willen regelen is tijdrovend en niet transparant Waar zijn bijvoorbeeld de oplossingen van de vereniging van opdrachtgevers in het Doelgroepenvervoer (VDVN) die is opgericht bij de acute crisis in het leerlingenvervoer uit 2022? Achter een inlogpagina? We zijn inmiddels ruim twee jaar verder!

Hoogleraar Paul Frissen is in zijn artikel nog stelliger: “De staat is een narcist!“
Het resultaat is een angst cultuur. Chauffeurs onder druk zetten om zich strikt te houden aan knellende regels leidt tot steeds hetzelfde type calamiteiten. Bij de Safety II methode in de veiligheidskunde wordt er niet uitgegaan van angst, maar van vertrouwen. In Nederland biedt https://platformpatientveiligheid.nl ervaring met de SafetyII HOP methode zodat context gevoelige informatie op de werkvloer helder wordt. En transparant voor leidinggevenden! Zie ook: Regels en Schuld of Vertrouwen, Leren, Verantwoording

Het NU

Van de geschiedenis kun je leren, de toekomst is altijd anders dan je verwacht, in het nu kun je door te anticiperen en acteren het verschil maken. Het tegenovergestelde van complexiteit is transparantie.

Weerbaarheid ontstaat als er rond leerlingen in het vervoer een schil (chauffeurs, ouders, leraren en planners) is met het doel leerlingen optimaal van en naar school te begeleiden. Als deze begeleiding elkaar kent, als er een vertrouwensband is, dan is een enkele opmerking genoeg is om op tijd signalen te zien, er op te reageren en calamiteiten te voorkomen. Dat geldt met name voor stressvolle periodes. rond de zomervakantie en Sinterklaas/Kerstperiode. Als een chauffeur kan inschatten of er extra begeleiding op de bus nodig is, die dan ook wordt ingezet, maakt het een wereld van verschil. Dat … is een nu ontbrekende zorgcomponent in de aanbesteding.

Korte lijntjes

De korte lijntjes bij het Vervoer Gooi en Vechtstreek zijn een verademing om te zien. Met hetzelfde budget leveren zij hoge kwaliteit. Door baanzekerheid voor de chauffeur stijgt het ervaringsniveau en kan men ook steeds beter anticiperen om problemen vóór te zijn.

Conclusie:

Er zijn veel situaties te vinden die samen leren zinvol maken. Kunnen we leerlingen, ouders, leraren, chauffeurs en planners niet bij elkaar brengen om de context helder te krijgen zodat betere oplossingen mogelijk worden? In een kleinschalige regionale coöperatie misschien?

Na een calamiteit is de begrijpelijke primaire reactie: Welke regel is overtreden, wie heeft dat gedaan. En dus wie is er verantwoordelijk en moet er gestraft worden. Twitter/X staat er vol mee. Daarna worden de regels nog een keer aan iedereen uitgelegd met de uitdrukkelijke opdracht om je er aan te houden.

Het helpt niet, dezelfde calamiteiten komen steeds terug, omdat er niet echt iets geleerd is van de vorige. Zoals ik in Bestuurslagen en Oplossingen al aangaf zijn er heel vaak meerdere oorzaken die tot een calamiteit leiden. Alleen als verschillende veiligheidsgaten en omstandigheden in lijn staan, samen met een menselijke fout leidt dit tot slachtoffers. De opdracht is niet geen fouten maken, die opdracht is onmogelijk, niemand is perfect. De opdracht is ervoor zorgen dat een fout minder snel leidt tot slachtoffers, oftewel faal veilig. Dat betekent dat er goed gekeken moet worden welke veiligheidsmiddelen en systeem omstandigheden er nog meer een rol spelen.

De vijf principes van Human Organizational Performance zijn

bron: Learning Teams Inc

• Fouten zijn normaal, mensen maken fouten
• Het systeem stuurt context en gedrag
• Schuld lost niets op
• De reactie van leiders is belangrijk
• Leren is essentieel voor verbetering

Een voorbeeld

In de taxibus geldt een wettelijke gordeldraagplicht, tenzij de (rolstoel)passagier om medische redenen een CBR ontheffing heeft voor het dragen van een driepunts gordel. Dus als de chauffeur na discussie met de passagier de gordel niet heeft bevestigd en er gebeurt een dodelijk ongeval is hij wettelijk strafbaar. Maar als de inzittende een CBR ontheffing heeft en er gebeurt een dodelijk ongeval is het pech voor de inzittende. Meer smaken zijn er niet en als de gordel niet past zoals bij kinderen en kleine mensen in een rolstoel, moet hij toch om. De gordel zou ook midden over de schouder moeten lopen. Wat zou er bij een ongeval met een in de nek (slagader) snijdende gordel gebeuren? Helaas gaan standaard gordels en rolstoelplekken en bijzondere (extra grote of kleine) rolstoelen niet goed samen.

Er zitten een aantal rare kanten aan deze op aansprakelijkheid opgestelde wetgeving, nog afgezien dat het weigeren van vervoer bij bepaalde passagiers in strijd is met het VN verdrag inzake de rechten van personen met een handicap. Met een CBR ontheffing hoef je geen veiligheidsgordel te gebruiken in je rolstoel in de taxibus, alleen de rolstoel wordt dan vastgezet. Is die situatie dan wel veilig? Wat als de mevrouw bij dit ongeval wel een ontheffing had gehad. Dan was het gewoon pech voor haar geweest? ‘Mazzel’ voor de chauffeur want geen straf?

Wat betekent het voor de chauffeur om dit mee te maken. Wat betekent de beperkte keuze voor de rolstoel-inzittende en wat leren we van dit type ongevallen anders dan schuld en boete en dat ze zo weer kunnen gebeuren? En hoe menselijk is dat?

Hoe staat het met de innovatie op dit terrein, zijn er gordels die wel in de rolstoel gedragen zouden kunnen worden? Waarom houden we strikt aan, voor bepaalde rolstoelgebruikers niet werkende, wettelijke regels en standaarden vast? Is de ene wet belangrijker dan de andere? Of speelt de context, het systeem, de efficiëntie, kostenbeheersing en grote werkdruk bij dit ongeval ook een rol. De systeemoorzaken en partijen staan vrijwel nooit voor de rechtbank. Als chauffeur wil je niet oeverloos discussieren, daar heb je gewoon de tijd niet voor. De hele wereld over je heen krijgen als je iemand vervoer weigert wil je ook niet. De opstellers van de regels zijn niet in de dagelijkse positie in de taxibus, waar deze discussie gevoerd wordt. Achteraf uitgebreid bepalen wat had gemoeten en op basis daarvan straffen, voelt dan als onrecht.

Want wanneer gaan we de veiligheid voor mensen waarbij de gordel slecht past echt verbeteren?

Of willen we dat niet uit kostenoverwegingen? Dit probleem is niet nieuw maar speelt al zolang ik in het vakgebied werkzaam ben. Binnen het systeem ontbreekt de samenwerking tussen rolstoelfabrikant, (rolstoel)aanpasser, (beperkte WMO/ZV budgetten) en voertuigbouwer (zo kaal en efficiënt mogelijk voertuig, want de aanbesteding biedt geen ruimte voor meer).

Als we toch passagiers en chauffeurs verantwoordelijk blijven houden voor deze beperkte systeem randvoorwaarden en ontbrekende veiligheid voelt dat wrang! Chauffeurs zorgen er samen voor dat er niet méér ongevallen zijn. Laten we hen ondersteunen.

Meer over HOP: Learning Teams Inc

Meer over Safety II: Sidney Dekker Eric Hollnagel Todd Conklin

Populisme maakt het tegenwoordig nog een stuk eenvoudiger, want je hoeft geen rekening te houden met de gevolgen van wat je roept, het is zwart of wit, grijs bestaat al een tijd niet meer! En zelfs zwart of wit wisselen soms zoals het haar waait… Hoe je met bullshit omgaat laat Tim ‘S Jongers subliem zien in zijn artikel voor de Correspondent.

Helaas de praktijk is complexer. Vereenvoudigde lineaire beslissingen op hoog niveau hebben consequenties in de uitvoeringspraktijk. Voor die beslissing draag je dan ook wel degelijk verantwoordelijkheid. Al is in de praktijk vaak de uitvoerende partij het haasje na een menselijke fout en een calamiteit. Ieder mens maakt fouten: de uitvoerder, de bestuurder en ik ook. Goede, tijdige terugkoppeling uit de praktijk, het investeren in weerbaarheid (resilience) en vertrouwen om samen tegengas te kunnen en mogen geven op-en-tussen alle niveaus om te leren, is een rem op het ontstaan van calamiteiten. Calamiteiten waarbij werkdruk en omstandigheden fouttolerantie beïnvloeden. Een menselijke actie die altijd goed ging levert dan ineens een verkeerd resultaat met slachtoffers tot gevolg.

Gatenkaas effect leidend tot een calamiteit (James Reason) bron: https://www.rcemlearning.co.uk

Ian Leistkov (IGJ) bespreekt in Arts en Auto wanneer je over een veiligheidsgrens kunt gaan.

Daar waar je de grens voor een ander passeert, hoort het wel een bewuste afweging te zijn, die je maakt samen met degene die de gevolgen van die keuze draagt.

Helaas kennen we de faalgrens niet, die het optreden van een ongeval onderscheid van de ‘gebruikelijke’ werkwijze die geen probleem oplevert. Afhankelijk van veel verschillende omstandigheden en randvoorwaarden (de gatenkaas) gaat het goed of fout.

Daarom is er altijd sprake van een veiligheidsmarge, die veiligheidsgrens wordt zo nu en dan overschreden en dat hoeft niet direct een probleem te zijn. De bewuste afweging zal ook maatregelen moeten omvatten die het risico naast een menselijke fout verkleinen! Het ¨net goed gegaan¨ is dan een moment om de situatie te delen met je collega’s in een lerende organisatie. Dat gebeurt standaard bij beroepen met een hoog risico, zoals bij de KNRM, de politie, de ambulancedienst via een nagesprek. Die afstemming en samenwerking voorkomt juist dat er niet veel meer ongevallen zijn. Mensen maken fouten maar kunnen ook als geen ander samen de gevolgen van een individuele fout beperken! Of zoals Todd Conklin dat vaak noemt Er zijn altijd faalrisico’s maar probeer veilig te falen “Fail safely”.

Harrie’s mogen er zijn en hebben een functie! De complexe dagelijkse praktijk voor iedereen transparant maken en je verplaatsen in de drijfveren van de ander helpt echt ook om risico’s vroegtijdig te herkennen en catastrofes voor te zijn. .

Enkele voorbeelden

1. Contractvervoer

Een eenvoudige weergave van dit probleem in het contractvervoer uit 2011: Weda, J., Poort, J., n.d. Contractvervoer op de rit: Consequenties van marktwerking in het contractvervoer (Essay in opdracht KNV taxi No. 2011–39). SEO Ecoomisch Onderoek.

Inmiddels is de bureaucratie en complexiteit nog veel verder toegenomen met detacheringen, planning op afstand, schaalvergroting, subcontracten en diverse de opdrachtgever ondersteunende adviesbureau’s waarbij met name efficiëntie leidend is. Nog steeds hebben leerlingen en ouders nauwelijks invloed op de kwaliteit van de aanbestedingen in het leerlingenvervoer!

Welke invloed heeft dit op het contact tussen chauffeur en passagier? Is het strak na elkaar plannen van leerlingenvervoer en WMO vervoer met dezelfde taxibus ook haalbaar als die door een ongelukje is ondergespuugd? Wat betekent “Het is te duur, het - de kwaliteit - moet minder.” echt op de werkvloer? Wat moet er dan minder? Spugende kinderen uitsluiten van vervoer? Of mensen in een complexe rolstoel met zuurstof een robotarm etc. uitsluiten uit oogpunt van de veiligheid voor de medepassagier? Terwijl misschien de echte reden wel is dat we er samen niet over na willen denken. Dat verschillende partijen bij elkaar brengen (rolstoelfabrikant, vervoerder, aanpassingsbedrijf, zuurstof- en robotarm fabrikant, IGJ en ILT) a hell of a job is, omdat vrijwel niemand probleemeigenaar wil zijn.

2. Zorg en ZZP’ers

De kranten staan er vol mee, ZZP’ers die aangepakt zouden moeten worden omdat ze de kantjes er vanaf lopen, hun collega”s in loondienst laten stikken. Roosters houden lege gaten, ze zijn duur en dragen ook nog eens niet bij aan de overheid qua belastingen. De belastingdienst gaat strenger controleren. Heel veel halve waarheden en weinig echte oplossingen. Vooral verdeel en heers op de werkvloer!

Een echte ZZP’er heeft niets te vrezen, met vaak een intrinsieke motivatie om goed werk te leveren, meerdere klanten, geen gezagsverhouding met de opdrachtgever en prijs komt niet op de eerste plaats. Dan zal een rechter deze ZZP’er niet als schijnzelfstandige zien. Dus wettelijk zijn er geen belemmeringen. Ondanks alle werkdruk besluiten opdrachtgevers toch veelal geen ZZP’ers meer aan te nemen. Met vaak het argument dat “de wet het hen niet toestaat”… Dan is het niet hun probleem. De werkvloer staat door te weinig personeel enorm onder druk vooral door systeemveranderingen hoger in de lijn. Verpleeghuizen mogen niet uitbreiden van het ministerie. Verzekeraars die budgetten knijpen, terwijl er geld op de plank blijft liggen.

Afdelingen in verpleeghuizen sluiten omdat er onvoldoende personeel is, terwijl wachtlijsten toenemen. Patiënten met een extra zware zorgvraag worden geweigerd, of bestaande opvang dreigt ineens te stoppen, omdat het budget ontoereikend is en er geen adequaat personeel meer is. Oorzaken buiten de eigen verantwoordelijkheid plaatsen en als een natuurverschijnsel zien. Het moet tenslotte minder van de overheid en de economen. Het is een herkenbaar patroon en het populisme is de druppel die deze emmer meer dan over doet lopen.

Maar klopt het wel? Kun je er niks aan doen dat verpleegkundigen na afronding van de opleiding in het eerste jaar alweer afhaken omdat ze zich niet gesteund voelen in de goede uitoefening van hun vak? Dan is het toch alle hens aan dek in een lerende organisatie om de kwaliteit te verbeteren? Elkaar steunen in plaats van elkaar bestrijden?

ZZP’ers betalen zeker ook belastingen en hebben minder rechten als ze arbeidsongeschikt raken. Ze moeten zelf voor hun oude dag zorgen.

Wat doet dit met de zorgvrager?

Het belangrijkste is nog: Wat doet dit allemaal met de zorgvrager? Krijgt die nog voldoende en goede zorg? Of worden het pijnstillers, omdat het ontstaan van een decubitus wond te laat is opgemerkt en wondzorg is wegbezuinigd? Pijnstillers in plaats van de proactieve goede en goedkopere preventie en wondzorg? Het proces berokkend schade aan de patiënt, waar zijn de aktieve overwegingen van dhr. Leistikov in dit voorbeeld gebleven?

Of zoals een verpleegkundige het verschil tussen werk als bedacht (WAI) en werk als uitgevoerd (WAD) verwoordde: “In practice we work differently. Whenever we think this is a patient who does not mobilize, gets little or poor nutrition and is also not resilient, we use a specific mattress. And we almost never have pressure ulcers, so I’m fine with that. In that vertical accountability, based on the reports submitted, I was told that I was using the beds for the wrong patients. I used the more expensive beds for patients to prevent pressure ulcers instead of letting them develop pressure ulcers first and then giving them the right bed to counter ulcers.” Jan Willem Weenink Room for Resilience

Door digitale zorgafspraken op afstand in de thuissituatie, zijn neus en ogen van de verpleegkundige niet meer leidend voor een niet pluis gevoel. Wat doet dit met ouderen die zorg nodig hebben?

Als mantelzorgers uiteindelijk, veel te laat “we hebben het altijd samen gered”, thuishulp aanvragen en eerst naar een commerciele fysiopraktijk worden gestuurd om te testen en aan te laten sterken zodat ze het huishoudelijk werk zelf weer zouden kunnen? Wie in hemelsnaam bedenkt deze contra productieve gedragsbeïnvloeding, vanuit het eigen normaal besef? Is ons inlevingsvermogen zo stuk?

De kranten berichten niet over de gevolgen van het weigeren van ZZP’ers!

We komen mensen tekort dus sturen we mensen weg.

Snapt u het nog?

Het verschil tussen WAI en WAD is een systeem probleem, dat onvoldoende gezien en onderkend wordt. Nee, de helicopter met een flinke informatie-achterstand stelt dat we een hoogstaand zorgsysteem hebben en dat het minder en anders moet omdat de vergrijzing onbetaalbaar is! Luisteren we nog echt naar zorgvragers en zorgpersoneel hoe de vork echt in de steel steekt en horen we ze ook?

Het zijn spannende complexe tijden vol van veranderingen. Dat wat zeker leek staat onder druk. Dat heeft gevolgen voor de mensen die het treft. We weten niet wat de toekomst brengt, dat is altijd anders dan we voorspellen of verwachten. We kunnen wel leren van wat het verleden heeft gebracht. En er is maar één mogelijkheid om initiatieven te nemen, het verschil te maken en te reageren, dat is in het nu.

Mensen vragen zich misschien af waarom deze websitenaam, “Arenlezen”, gekozen is. Nadat onze Meervoudig Complex Gehandicapte MCG (pleeg)zoon Arjen in 2018 overleed eindigde de afscheidsdienst met het de wolken ingaan van de j als een ballon met het touwtje eraan. Wat op aarde bleef was Aren.

Toen ik in 2020 begon met deze website en over een naam nadacht, waren mijn gedachten bij hem en bij het gevecht tegen de (voor)oordelen dat we regelmatig moesten voeren. Wat ons toen al trof was het verschil tussen mensen die het begrepen en pro actief met ons mee dachten en het merendeel dat eerst aan protocollen en regels dacht in “Kan niet mag niet! zo is het nou eenmaal¨. Dat verschil lijkt klein maar voor ons was het een verademing om mensen te treffen die snapten waar we tegen aan liepen. Helaas lijkt het wel of de protocollen strenger worden en het meedenken minder wordt. Dat is echter schijn, op veel terreinen wordt wel degelijk verschil gemaakt, soms tegen de klippen op en onder de radar.

Jean Francois Millet dans Le Musée d’Orsay

In onzekere tijden heb je het meest aan mensen die meedenken en doen. Dat gold in het verleden ook al toen arme mensen na de oogst overgebleven aren bij elkaar zochten en er bij bepaalde boeren heel toevallig nogal eens flink wat extra’s bleef liggen.

Daarmee was een websitetitel geboren en de achtergrond gekozen. Mijn doelstelling was mensen met een handicap te ondersteunen in hun tocht naar passende hulpmiddelen en diensten. Ook om de verschillen tussen die twee zichtbaar en kleiner te maken. In 2022 ontdekte ik de SafetyII methodiek, dat voelde als thuiskomen. Kijken naar omstandigheden en de juiste middelen inzetten om veiligheid te bieden in het vervoer is dan veel belangrijker dan een norm ISO7176/19 als breekpunt voor het kunnen deelnemen aan vervoer te hanteren. Helaas is het gebruik van de kern van de Code VVR, in al de jaren dat hij bestaat, nauwelijks veranderd. Wat we nodig hebben zijn verhalen hoe het beter en soms ook anders kan en moet. Dan kan de Code VVR groeien tot een steeds te updaten richtlijn, waarvan verantwoord afgeweken kan en mag worden. De Code hoort niet in de aanbestedingseisen. De Code moet weer voor en van de werkvloer worden. Steeds aangepast aan nieuwe omstandigheden en werkwijzen in samen lerende organisaties.

Deze patronen spelen op veel terreinen een rol. Zoals in het (speciaal) onderwijs, de zorg en het sociaal domein. Het positieve is dat op LinkedIn steeds meer mensen (ik noem er een beperkt aantal) Michelle van Tongerloo, Bart Heeling, Jennifer Bergkamp, Jasper van Dijk, Tim ‘S Jongers, hun ervaringen in de politiek, het onderwijs, de zorg en het sociaal domein verhalenderwijs delen en daarmee anderen van inspiratie voorzien. Soms krijgen ze tegengas dat het niet op LinkedIn zou thuishoren. Ik denk dat juist de verhalen laten zien wat echt belangrijk is, dat past lang niet altijd in protocollen en bedachte werkwijzen. De verschillen zijn soms in geld marginaal, maar in effect maximaal! Het maakt wel het verschil voor de mensen die het betreft en biedt kansen om te leren, te groeien en trots te zijn op je beroep! De motivatie om leegloop van hele beroepsgroepen tegen te kunnen gaan! Want de personeelstekorten zijn géén natuurverschijnsel maar het gevolg van (on)bewust en onvoldoende transparant beleid en gebrek aan terugkoppeling!

Mijn actieve mogelijkheden worden beperkter naarmate ik ouder wordt, ik kan wel blijven signaleren en in mijn bijdragen aan deze digitale tuin het verschil laten zien. Dat zal variëren van kleine details, rijp en groen naast elkaar tot hopelijk vergezichten die er toe doen. Ik heb gemerkt dat er in de bestuurslijn ook steeds meer mensen komen die wel anders willen, maar geen mogelijkheden zien, door een strikte top down mentaliteit. In de hoop veel mensen te inspireren om andere gezichtspunten en werkwijzen bespreekbaar te maken en zo de transparantie te vergroten.

Even praktisch, de bijdragen over de onderwerpen op mijn oude site waren deels gedateerd. In een nieuwe vorm komen ze als onderwerp vast nog wel weer voorbij.

“May your choices reflect your hopes, not your fears” Nelson Mandela

De leerlingenvervoerscrisis is een complex probleem dat slecht enkelvoudige oplossingen verdraagt. Het kenmerk van complexe problemen is dat niemand, ik ook niet, een compleet beeld heeft van de gehele werkelijkheid. Anderzijds zijn mensen (zeker mensen rond de werkvloer) zich het sterkst bewust van die complexiteit en vaak ook het best toegerust om daar mee om te gaan. Door risico’s te signaleren en calamiteiten proberen vóór te zijn. Als ze die ruimte tenminste krijgen! Zoals Todd Conklin, senior Organisatie- en Veiligheidscultuur adviseur, aangeeft: “We moeten over risico’s blijven praten!”

Dat vraagt kritisch blijven kijken naar de eigen rol, de ander open bevragen over hun beeld van de werkelijkheid en de signalen serieus nemen. Daar kunnen we nu al mee beginnen door het adagium “Er gaat ook veel wel goed!” flink uit te diepen. Wat gaat er waar goed? Wat kunnen we leren? Gebouwd op het werk van reuzen als Conklin, daarom deze opinie over de chauffeurscrisis in het leerlingenvervoer.
Wat verstáán we eigenlijk onder Kwaliteit in de sector?

Een hartekreet van een chauffeur

Een luttele drie weken werkte Dorien Broenink (24) uit Almelo als chauffeur in het leerlingenvervoer. Na opnieuw een kind dat werd vergeten, trok ze het niet langer. Over woedende ouders, huilende kinderen en een machteloze chauffeur. “Ik werd er heel verdrietig van.” Tubantia, 1-11-2023

“Het werk van taxichauffeur wordt nog te vaak onderschat.” Dit vindt Maureen Hoffman, vanaf 2008 begonnen, 4 jaar als chauffeur in het leerlingenvervoer en daarna ziekenvervoer, Valys, en regio vervoer. Hoewel zij haar werk vandaag de dag als prachtig ervaart, stond ze aan het begin van haar loopbaan versteld van de zwaarte van het beroep en het gebrek aan begeleiding. De situatie is volgens haar ook nu nog niet veranderd en ze vindt dat een groot probleem. TaxiPro

De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) verzocht ik, om meer aandacht voor de mensen in de dagelijkse praktijk. Ik besteedde daar meerdere emails aan en verwees naar mijn inhoudelijke brief aan minister Wiersma en de Vaste Kamercommissie Onderwijs (Wiersma reageerde positief). Dat leverde de volgende reactie op:

“Als VNG zijn we inderdaad in gesprek met betrokken partijen over het blijven verbeteren van het leerlingenvervoer. We hebben een goed overzicht van de belangen van de partijen en hoe we tot elkaar verhouden t.o.v. de leerlingen in het vervoer. We zijn druk geweest met het voorbereiden van acties en wie wat kan doen. Dit wordt binnenkort op de VNG website geplaatst. Ik raad u aan om deze in de gaten te houden voor de laatste ontwikkelingen.” (17-07-2023)

Geduldig afwachten dan maar ….…., nu, december 2023 ……… nog even geduld…..??

Update RV 8-08-2024: Er is een nieuwe VNG handreiking leerlingenvervoer.

Ouders en leerlingen

Het Leerlingen Belang Voortgezet Speciaal Onderwijs (LBVSO ) blijft onvermoeibaar nieuwe praktijksituaties melden. Zij en Ouders en Onderwijs zijn teleurgesteld uit het gezamenlijk overleg met o.a. de VNG gestapt. Er worden oplossingen buiten de taxisector aangedragen. Variatie in openingstijden van scholen. Kinderen leren met het OV te reizen. Ook nog onder vermelding dat het een besparing oplevert. Oh ja, hoe dan?

Het klinkt plausibel, zonder de ervaringskennis uit de praktijk. De huidige organisatiecultuur van de sector verandert niet. Daarmee blijft de crisis bestaan. Wie verzorgt de nazorg voor kwetsbare kinderen in het ontoegankelijke overvolle OV? Hoe beïnvloeden veranderde aanvangstijden de werkdruk in het (Voortgezet) Speciaal Onderwijs – (V)SO? Wie vangt Wmo- en ziekenvervoerpassagiers op tijdens langere bloktijden voor leerlingenvervoer? Zoals blijkt uit de Leidsche Courant: “Snoeiharde kritiek op Regiotaxi in Duin- en Bollenstreek.”

Doel

Onderwijs is een grondrecht en het (taxi)vervoer naar (V)SO scholen is een noodzakelijke dienst om (V)SO onderwijs te kunnen volgen. Zonder extra stress het onderwijs volledig kunnen volgen bepaalt de kwaliteit van de dienstverlening. Vakmanschap van de chauffeur en de planner is daarvoor essentieel. Vakmanschap betekent tijdens het vervoer het beoordelen van de steeds wisselende omstandigheden en proactief ingrijpen om calamiteiten voor te zijn. Goed opgeleide chauffeurs (bewust of onbewust bekwaam) kunnen dat als geen ander, bijna intuïtief. Dat is hun beroepstrots. Dat vraagt vertrouwen in hun kennis en kunde en capaciteit om samen te leren van fouten. Een chauffeur moet bijvoorbeeld kunnen aangeven dat er begeleiding op de bus noodzakelijk is en die ook op tijd krijgen.

Veroordelen en straffen of leren en verbeteren?

Het huidige systeem werkt op basis van het veroordelen van fouten en straffen bij calamiteiten. De reactie is niet: Wat is er gebeurt? Wie zijn het slachtoffer? Hoe kunnen we ze helpen en wat kunnen we van de situatie leren? Maar: Wie heeft dat gedaan? Welke regel is overtreden? Wie is er verantwoordelijk? Wie kunnen we ontslaan? Wie krijgt er een boete?

Dat creëert een angstcultuur. Op elke calamiteit volgen van bovenaf nieuwe regels, nieuwe opleidingstrajecten, soms zelfs verschillend per regio en per bedrijf.

Met dank aan lokocartoons.nl

Calamiteiten voorkom je daarmee niet, zo blijkt. Men durft niet systeembreed te kijken naar de dieper liggende oorzaken. Ook hoger in het systeem overheerst de angst voor verantwoordelijkheid. Inzicht in de verschillen tussen werk zoals het wordt uitgevoerd en zoals het is opgelegd ontbreekt. Chauffeurs worden actief tegengewerkt in het nemen van eigen verantwoordelijkheid en beslissingen. Op enig moment verlaten ze dan het vak. Dat is één van de oorzaken van het chauffeurstekort. Wel verantwoordelijk gehouden worden, maar niet mogen meebeslissen is fnuikend.

Chauffeurs nemen nog steeds initiatief om het vervoer te verbeteren ze melden het alleen niet meer vanwege het risico op “dat is niet zoals is afgesproken”.

Hoe is het om in deze tijd chauffeur/planner te zijn?

Durf dat te vragen! Een gesprek kan heftige reacties opleveren. Zoals een planner zei: “Ze mogen blij zijn dat we ze komen halen” – de werkdruk doet iets met mensen. Onderling worden dit soort uitspraken niet getolereerd. Begrip waar die uitspraak vandaan komt en ondersteuning van de planner zijn wel belangrijk! Bovendien is die uitspraak een directe vertaling van de sfeer hoger in het vervoerssysteem. Onder druk van de chauffeurstekorten is het verleidelijk de oorzaak bij de ouders neer te leggen: “Ze vragen te veel”.

Effectievere andere cultuur? In zijn LinkedIn bijdrage “How to avoid common practices that destroy your company (culture)” geeft Robert Ilbrink een goed overzicht tussen sturen op pure kostenbeheersing en sturen op vertrouwen en kwaliteitsverbetering vanaf de werkvloer. Bedrijven die dat laatste doen blijken kosten effectiever. Maar, winnen deze bedrijven daarmee ook aanbestedingen?

Kwaliteit

“De echte oplossing voor beter leerlingenvervoer is meer letten op kwaliteit in aanbesteding”, zegt de Klankbordgroep Leerlingenvervoer Velsen in de IJmuider Courant

Leren en verbeteren spelen op dit moment nauwelijks een rol bij het aanbesteden. Specialistische adviseurs zijn vooral gericht op winnen en kostenbeheersing. Wat wordt geboden aan kwaliteit door de inschrijvende en/of winnende partij blijft geheim. Dat maakt beoordeling door andere partijen in het vervoer onmogelijk. Een donkere tunnel waar op enig moment een winnaar en een prijs uit rolt. Ervaringskennis en kwaliteit op de werkvloer speelt er nauwelijks een rol bij. Het blijkt in aanbestedingen mogelijk om 100% op kwaliteit te scoren én de hoogste prijs binnen te halen. Misschien nog niet bij de huidige cultuur in het doelgroepenvervoer, maar dat kan veranderen.

Het tekort aan chauffeurs is niet de oorzaak van de crisis, maar wordt veroorzaakt door deze manier van aanbesteden en de bedrijfscultuur. Het is ook de oorzaak van het op enig moment stoppen van bedrijven die de kwaliteit wel op orde hebben. De drijvende kracht achter dit systeem is ‘short term shareholder value’. Pluk de markt en laat hem daarna vallen als een baksteen. De burger (overheid) mag de scherven oprapen. Deze markt beschadigt kinderen en het grondrecht op onderwijs. Zij polariseert en beschadigt daarmee ook onze democratie (met dank aan het inzicht van Martin Wolf chief economics commentator Financial Times ‘In defence of democratic capitalism’).

Een andere organisatiecultuur (1) in de sector is iets om over na te denken onder de kerstboom. Ik wens u allen moed en dienend leiderschap. Zorg goed voor elkaar en wees veilig onderweg!

(1) Edgar Schein Humble Inquiry: The Gentle Art of Asking Instead of Telling, 2nd Edition with Peter A. Schein (2021) Berrett-Koehler Publishers; ISBN 978-1523092628.